Ty te moesz mie wasn wizytwk...

 

Siersza

Siersza 
 

Spis treści:
Wstęp
Rys historyczny
Krótka historia parafii Siersza
Krótkie kalendarium
Andrzej i Jan Romocki
Warto zobaczyć
Rodowód nazwy "Góry Luszowskie"
Gdzie leży Siersza?
Literatura


Wstęp
Siersza jest jedną z najstarszych miejscowości w Małopolsce. Wymieniona była już 1136 r. w "Bulli Gnieźnieńskiej" pod nazwą Zuersov (niektórzy historycy uważają, że Zuersov to inna miejscowość, położona bliżej Bytomia, np. któraś z dzielnic Chorzowa, ale trudno jednoznaczne wykluczyć lub potwierdzić tę tezę, gdyż Siersza leżała w średniowieczu przy szlaku handlowym z Rusi Halickiej do Śląska i dalej do Europy Zachodniej, biegnącym między innymi przez dawne miasto: Nowa Góra, które również utraciło znaczenie po przeniesieniu tego szlaku bardziej na północ, czyli przez Olkusz, który dla odmiany zyskał na znaczeniu). Przez większą część swoich dziejów Siersza była wsią, choć miała bardziej charakter osady górniczej. Samodzielność uzyskała dopiero w 1954 roku stając się gromadą (gminą wiejską), w 1958 roku uzyskała status „osiedla” (osiedle w tym czasie oznaczało gminę, która nie była już gminą wiejską, ale nie posiadała jeszcze praw miejskich). W 1969 roku osiedle Siersza połączono z miastem Trzebinia tworząc miasto Trzebinia-Siersza. Od 1973 roku obok miasta Trzebini-Sierszy istniała gmina (wiejska) Trzebinia, która 1 czerwca 1975 roku została włączona do miasta Trzebinia-Siersza, tworząc miasto i gminę: Trzebinia-Siersza. 1 lutego 1977 roku zmieniono nazwę miasta na: Trzebinia (łamiąc przy tym ówczesne prawo, gdyż o zmianie nazwy miasta decydowali radni z sołectw, których nazwa nie dotyczyła, tj. Młoszowej, Dulowej, Karniowic, Psar, Piły Kościeleckiej i Bolęcina). Niezgodna z prawem zmiana nazwy Trzebini-Sierszy na Trzebinia związana była z włączeniem do nowej jednostki administracyjnej gminy Myślachowice (z Czyżówką, Płokami i Lgotą). Doszło przy tym do absurdu prawnego, gdyż gminę Myślachowice włączono do miasta i gminy Trzebinia z dniem 25 stycznia 1977 roku, a w tym dniu nie było takiej jednostki administracyjnej, bo jak podano powyżej miasto i gmina Trzebinia powstało dopiero 1 lutego 1977 r., a do tego dnia nosiło nazwę Trzebinia-Siersza. Konkludując powyższe dane do dnia dzisiejszego powinna istnieć gmina Myślachowice, jak również miasto powinno w dalszym ciągu używać nazwy: TRZEBINIA-SIERSZA (gmina, jako jednostka większa zgodnie z prawem nazywa się: Trzebinia). Niestety widzi się coś wręcz odwrotnego – jest jakieś dziwne zacieranie nazwy: SIERSZA. Nikt kto wjedzie do Sierszy nie wie o tym, ponieważ żaden znak nie informuje o tym. W Trzebini często mówi się o „małej ojczyźnie” (patrz Monografia Trzebini z 1994 r.), ale na mówieniu się kończy. Takie „małe ojczyzny” jak Siersza, Wodna, Trzebionka, Górka po prostu są wymazywane z planów, nie oznacza się ich drogowskazami, czy tablicami informacyjnymi. Nie podaje się ich w adresach mimo, że ułatwiłoby to szukanie ludziom z zewnątrz. I tylko uparci kartografowie z Warszawy, Wrocławia i innych wielkich miast malują na swoich mapach małe kółeczko, czy kwadracik niedaleko Trzebini, opisane: Siersza. Dzięki tym właśnie upartym kartografom można jeszcze dowiedzieć się, gdzie ta Siersza właściwie leży.
Innym paradoksem jest to, że tzw. awans Sierszy i połączenie jej z Trzebinią stało się równoznaczne z jej upadkiem, jako miejscowości mającej kiedyś duże znaczenie. Dla przykładu można podać, że po likwidacji gminy w Sierszy w 1969 roku, zlikwidowano również kino, dom kultury (choć w tej dziedzinie ostatnio coś drgnęło, po przejęciu Willi NOT po zlikwidowanej KWK Siersza, w której urządzono dom kultury). W ostatnich latac zlikwidowano klub sportowy „Górnik Siersza” i resztki jego przeniesiono do Trzebini (na stadion Hutnika). Na szczęście fiaskiem zakończyły się próby przeniesienia Liceum Ogólnokształcącego do Trzebini, choć w dalszym ciągu są czynione podchody (ze względu na to, że nie podlega władzom trzebińskim, ale czy to długo potrwa?). Za to zlikwidowano szkołę podstawową w centrum Sierszy (dzieci są dowożone do szkoły podstawowej w osiedlu Gaj). Obecnie Siersza z Górami Luszowskimi prezentuje się o wiele gorzej, niż każda wieś z gminy Trzebinia, mimo że teoretycznie jest częścią miasta. Po zadbanej i ładnej miejscowości pozostały już tylko wspomnienia. Jedynie sami mieszkańcy starają się upiększyć przynajmniej otoczenie swoich domów. Innym jasnym punktem jest parafia rzymsko – katolicka, posiadająca swoją wizytówkę w postaci pięknego kościoła, jednakże Parafialny Klub Sportowy "OPOKA", który powstał przy parafii Siersza i korzysta z jej pomieszczeń w piwnicach kościoła, unika słowa "Siersza", aby nie drażnić włodarzy Trzebini (wszak oni rozdzielają dotacje...)


Rys historyczny.
Siersza od czasów średniowiecznych była osadą górniczą, obok której znajdowała się inna osada górnicza: Góry Luszowskie (Góry Luszowskie powstały dopiero w XIV wieku, wydzielając się z Luszowic). Znane one były z wydobycia galmanu, czyli rudy ołowiu (głównie w Górach Luszowskich – szczyt rozwoju przypadł na XVI wiek – do dziś znajduje się przy ulicy Ogrodowej stara sztolnia odwadniająca kopalnie galmanu), a od XIX wieku węgla kamiennego. W 1804 roku powstała kopalnia Albrecht (w Górach Luszowskich), która istniała do 1818 roku1861 r. powstała kopalnia Izabella (w Sierszy), która dała początek kopalni Siersza (pod tą nazwą od 1949 r. – po połączeniu kopalni Artur z kopalnią Zbyszek) – jedynej kopalni, będącej zawsze własnością Polaków (do znacjonalizowania w 1945 r. właścicielami była rodzina Potockich), zlikwidowanej, czy raczej zniszczonej i zdewastowanej po 1999 r., mimo ogromnych pokładów węgla (do 160 lat wydobycia, na poziomie sprzed likwidacji), niskich kosztów wydobycia, zapewnionego stałego zbytu w sąsiedniej elektrowni Siersza (która dla potrzeb spalania węgla z tej kopalni wybudowała istalację odsiarczania spalin dla bloków 3 i 6 oraz budowy kotłów fluidalnych dla bloków 1 i 2, zaprojektowanych na ten węgiel) i bezpośredniego połączenia podziemną magistralą węglową (według większości ekspertów decyzja o likwidacji nie miała podstaw ekonomicznych). W sąsiedztwie Sierszy powstawały osady, których nazwy świadczą o górniczym charakterze, a są to Góry Luszowskie czy Stara Góra ("góra" w języku staropolskim oznaczała kopalnię, co pozostało w nazwie zawodu "górnik"). W 1954 roku utworzono gromadę Siersza (gmina), w skład której weszły: wioski Siersza i Góry Luszowskie, oraz przysiółki Gaj (ze wsi Myślachowice), Stara Góra (ze wsi Luszowice) oraz kilka domów z miejscowości Ciężkowice (obecnie miasto Jaworzno) w sąsiedztwie rejonu Stara Maszyna. W 1958 roku przekształcono gromadę Siersza w osiedle ("osiedle" było jednostką administracyjną pośrednią między gromadą, czyli gminą wiejską, a miastem).Teren ten był porównywalny z parafią Siersza (parafia rzymsko - katolicka pw. Niepokalanego Serca Najświętszej Marii Panny).
Siersza jako samodzielna gmina istniała do końca 1968 r. Od 1.01.1969 r. do 31.01.1977 r. współtworzyła miasto Trzebinia - Siersza. Po tym okresie została zdegradowana do rangi osiedla w mieście o zmienionej nazwie na "Trzebinia".
W latach 50-tych powstało na terenie Sierszy osiedle Gaj (obok przysiółka Gaj, zwanego obecnie: Gaj-Wieś), które było rozbudowywane do końca lat 70-tych. Pod koniec lat 50-tych rozpoczęto w sąsiedniej Czyżówce budowę Elektrowni, której nadano nazwę "Siersza". Wraz z nią powstało osiedle Awaryjne Elektrowni Siersza, rozbudowywane do końca lat 80-tych XX wieku, a noszące obecnie nazwę: osiedle Energetyków (od lat 90-tych).
Obecnie na tym terenie istnieją trzy Rady Osiedla: Siersza, Gaj (obejmujące wybudowane w latach 50-tych do 80-tych bloki) i najmłodsza Rada Osiedla Energetyków (w skład którego wchodzi osiedle Energetyków jak również tzw. Gaj-Wieś, tj. dawny przysiółek o nazwie Gaj).
Ważniejsze dzielnice Sierszy to: Centrum, Góry Luszowskie, Kolonia, Świerczyna, Misiury, Stara Maszyna, Stara Góra, Huta, Trentowiec, Młyny.
Patrz również: "ZARYS HISTORII SIERSZY" (http://siersza-historia.wizytowka.pl).


Krótka historia parafii Siersza
Parafia Siersza pw. Niepokalanego Serca Najświętszej Marii Panny powstała w 1946 roku. Powstanie parafii Siersza opóźniła II wojna światowa, a już w przededniu tej wojny, tj. w 1939 roku były zebrane środki finansowe i materiały, niestety skonfiskowane przez Niemców. Otrzymano nawet działkę pod budowę kościoła, darowaną przez rodzinę Potockich, właścicieli dóbr krzeszowickich, w skład których wchodziły kopalnia i elektrownia, z dyrekcją w Sierszy. Według planów z 1939 roku kościół miał być murowany, ale w związku z wykorzystaniem przez hitlerowców zebranego kamienia na budowę dróg, po wojnie udało wybudować się tylko kościół drewniany (faktycznie był to barak, na który wykorzystano drewno z rozbiórki baraków obozu Auschwitz - Birkenau). Kościół ten zbudowano na haudzie, po jednej z najstarszych w Małoposce hucie cynku (1811) (zresztą na tej samej działce, którą przed wojną przeznaczyli na ten cel Potoccy, z tym że po wojnie teren ten był już znacjonalizowany i teoretycznie działka należała do skarbu państwa oraz została pomniejszona o ulicę Górniczą, na niej wytyczoną). Budowa kościoła trwała około 7-miu miesięcy. Przez ten czas nabożeństwa odbywały się w jednej z sal lekcyjnych szkoły, w której obecnie mieści się Liceum Ogólnokształcące. W skład parafii Siersza weszły: Siersza, przysiółki Gaj i Piła Myślachowicka z parafii świętych Piotra i Pawła w Trzebini, Góry Luszowskie z parafii św. Mikołaja w Chrzanowie, przysiółek Stara Góra z parafii Chrystusa Króla w Balinie (utworzonej w 1939 r., do 1939 roku Stara Góra i część Gór Luszowskich w rejonie ulicy Polnej należały, wraz z całymi Luszowicami do parafii św. Jana Chrzciciela w Chrzanowie - Kościelcu), kilka domów w rejonie Stara Maszyna z parafii świętych Piotra i Pawła w Ciężkowicach (obecnie miasto Jaworzno) oraz jeden dom z parafii Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Płokach (przy przysiółku Gaj z sołectwa Czyżówka). Pierwszym proboszczem parafii Siersza był śp. ksiądz kanonik Michał Migdał (pochodził z Buczkowic koło Szczyrku). Na przełomie lat 60-tych i 70-ch wykonano remont tego kościoła, ocieplając istniejący barak supremą i tynkując. Środek kościoła wyłożono drewnem, wykonując również nowe malowidła. W tym też czasie zakupiono nowe organy. Remont ten przeprowadził proboszcz ksiądz Józef Bendyk.
W 1982 roku rozpoczął się nowy etap życia parafii, związany z budową nowego, murowanego kościoła. Inicjatorem budowy był ówczesny proboszcz śp. ksiądz kanonik Augustyn Kotyrba. Pozwolenie na budowę nowego kościoła parafia otrzymała 28 maja 1982 r. Projekt wykonała pani inż. architekt Alfreda Gabryś. Pomysłodawcą kształtu architektonicznego nowego kościoła był ksiądz Augustyn Kotyrba, który zasugerował, aby był on podobny do kościoła, jaki widział w Ziemi Świętej w Betlejem, podczas pielgrzymki. Projekt kościoła został zatwierdzony 11 czerwca 1984 r. przez Urząd Wojewódzki w Katowicach. Od tego momentu rozpoczęto faktyczną budowę nowego kościoła. Plac budowy znajdował się na wschód, od hałdy ze starym kościołem. Budowę ze względów technicznych podzielono na kilka etapów. W pierwszej kolejności wybudowano 2/3 powierzchni piwnic nowego kościoła (ze względu na ograniczone miejsce), następnie przeniesiono nabożeństwa do tych piwnic. Następnym etapem było rozebranie starego, drewnianego kościoła i likwidacja części hałdy, na której on stał, celem przygotowania miejsca pod pozostałą część kościoła i wieżę. Po wybudowaniu pozostałej części piwnic, rozpoczęto budowę zasadniczych pomieszczeń kościoła wraz z wieżą. Prace te trwały w latach 1985 do 1988, z tym że do października 1986 roku pracami kierował proboszcz ksiądz kanonik Augustyn Kotyrba. Po Jego nieoczekiwanej śmierci budowę kontynuował ksiądz Stanisław Krzysik.
W latach 1989 do 1990 dokonano pokrycia kościoła blachą miedzianą. W tym też okresie zlikwidowano pozostałą część hałdy, niwelując teren wokół kościoła.
W latach 1991 do 1992 wykonano instalację elektryczną, ogrzewanie, wytynkonano „górny” kościół oraz wykonano posadzkę z konglomeratu marmurowego.
7 listopada 1991 roku Jego Eminencja Ksiądz Kardynał Franciszek Macharski dokonał poświęcenia i wmurowania kamienia węgielnego, który został wyjęty z Bazyliki na Wawelu i poświęcony w Krakowie 21 czerwca 1983 roku, przez papieża Jana Pawła II. Papież, oprócz poświęcenia kamienia węgielnego, mógł również podziwiać budowę tego kościoła, gdyż w dniu 14 sierpnia 1991 roku około godz. 16.00 przelatywał helikopterem nad nim, lecąc z Wadowic do Częstochowy na VI Światowy Dzień Młodzieży.
W latach 1993 do 1996 wykonano wystrój wnętrza, wraz z ołtarzem, drogą krzyżową, stolarką dębową oraz witrażami w prezbiterium. W ołtarzu głównym został umieszczony prześliczny, zabytkowy obraz madonny z dzieciątkiem.
23 września 1995 r. J. Eksc. Ks. Biskup Kazimierz Nycz poświęcił trzy dzwony: „Maria” (720 kg), „Św. Barbara” (420 kg) i „Św. Maksymilian” (240 kg). Do nowego koscioła zostały również przeniesione 14-togłosowe organy, ze starego kościoła.
Poświęcenie kościoła odbyło się w jubileusz 50-lecia istnienia parafii, w dniu 22 września 1996 r., a dokonał jego Ks. Kardynał Franciszek Macharski. Od tego dnia wszystkie nabożeństwa są już odprawiane w górnej części kościoła.
W latach 1997 do 2000 dokonano tynkowania ścian zewnętrznych i wieży kościoła, obłożono fundamenty płytkami ceramicznymi, Schody zewnętrzne obłożono kamieniem granitowym. Dojście do kościoła oraz wokół niego wykonano z kostki betonowej. Wykonano również ołtarz boczny z postaciami Pana Jezusa Miłosiernego, św. Brata Alberta i św. Siostry Faustyny.
Konsekracji kościoła dokonał J. Em. Ks. Kardynał Franciszek Macharski w dniu 29 października 2000 r.
Z inicjatywy proboszcza księdza kan. Stanisława Krzysika w 1999 r. powstał Parafialny Klub Sportowy „OPOKA”, posiadający sekcje: piłki nożnej, piłki siatkowej, koszykówki oraz tenisa stołowego. Największe sukcesy odnosi sekcja tenisa stołowego mężczyzn, która aktualnie gra w extraklasie (strona PKS "OPOKA": http://www.pks-opoka.com; aktualne wyniki extraklasy tenisa stołowego można znaleźć na stronie: http://www.tenis-stolowy.com/liga/index.php?id=liga&id_liga=1. Mecze swe rozgrywa w sali znajdującej się w dolnej części sierszańskiego kościoła.
Dzięki temu wspaniałemu duszpasterzowi w dolnej części kościoła powstało Katolickie Centrum Kultury i Sportu - miejsce, gdzie młodzież może spędzać wolny czas. Jest tam siłownia, kawiarnia, stoły do tenisa, a także scena, na której można wystawiać sztuki teatralne.

Polecam stronę parafii Siersza: http://www.trzebinia-siersza.diecezja.krakow.pl


Kalendarium:
1136 - wzmianka o miejscowości "Zuersow" w Bulli Gnieźnieńskiej, jako osadzie kopaczy srebra.
Później należała do dóbr tęczyńskich,
XIV wiek - powstanie wsi Góry Luszowskie w sąsiedztwie Sierszy (wydzielenie osady górniczej o nazwie Góry Luszowskie ze wsi Luszowice)
od XVI w. - w rejonie Sierszy wydobywano węgiel na niewielką skalę
przeł. XVIII/XIX w. - zorganizowanie wydobycia węgla na większą skalę
1804 – powstanie kopalni Albrecht na pograniczu Sierszy i Gór Luszowski (obecnie Stara Maszyna – nazwa pochodzi od pierwszej maszyny parowej zastosowanej w Małopolsce – służyła do odpompowywania wody z szybu upadowego), a w ślad za nią powstawały różne zakłady przemysłowe (np. huty ałunu)
1804 – 1806 – poszukiwania złóż węgla w Siersza przez administrację dóbr tenczyńskich
1808 – otrzymanie prawa lennego na wydobycie węgla w Sierszy (dla księżnej Izabelli Lubomirskiej) – powstanie kopalni „Izabella”
1811 - uruchomienie pierwszej huty cynku
po 1811 - powstanie kolejnych hut cynku oraz huty ałunu w Górach Luszowskich
1815 – zakup kopalni Albrecht (z hutą ałunu i osiedlem) przez hrabinę Izabellę Lubomirską. W ten sposób powstało przedsiębiorstwo obekmujące dwie dość duże jak na owe czasy kopalnie węgla, hutę cynku i warzelnię ałunu
1816 (26 kwietnia) – zalanie kopalni „Izabella” przez nagły przypływ wody
1817 – przekazanie dóbr tenczyńskich (wraz z Sierszą) wnukom Izabelli Lubomirskiej: Alfredowi i Arturowi Potockim
1817 – powstanie huty szkła (niedaleko huty cynku)
1817 – utworzenie wspólnej dyrekcji wszystkich kopalń i hut hrabstwa tenczyńskiego, przemianowanej w 1823 roku na inspektorat kopalń i hut
1818 – zatopienie kopalni „Albrecht”
1818 - powstaje huta szkła w Krzu
1822 – przejęcie całości dóbr tenczyńskich przez Artura Potockiego (założyciela krzeszowickiej linii Potockich)
1822 – 1823 – ponowne uruchomienie kopalń i hut w Sierszy (powstanie kopalni „Zofia” w rejonie Krza oraz przebudowanie huty w Sierszy i nadanie jej imienia „Zofia” na cześć żony Artura Potockiego)
1823 – 1826 – odwodnienie kopalni „Izabella”
1837 (luty) – rozpoczęcie nauczania w szkółce w Sierszy, ufundowanej przez hr. Potocką dla dzieci górników i hutników
1840 – powstanie kopalni „Trentowiec”
1843 – powstanie kopalni „Elżbieta” (położonej na południe od kop. „Izabella”)
1843 – zaniechanie wydobycia w kopalni „Izabella”
1845 – pogłębienie szybu odwadniającego kopalni „Izabella”
1852 – likwidacja kopalni „Zofia”
1854 (3 lutego) – powstanie spółki „Zakłady Górnicze i Hutnicze w Sierszy” (główny udziałowiec: Adam Potocki syn Artura oraz udziałowcy niemieccy)
1861 – powstanie kopalni „Izabella Nowa” (o około kilometr na wschód od starej)
1868 – zamknięcie kopalni „Elżbieta” i połączenie z „Izabellą” pod nazwą „Elżbieta – Izabella”
1871 – rozwiązanie spółki „Zakłady Górnicze i Hutnicze w Sierszy” „Zakłady Górnicze i Hutnicze w Sierszy” (wycofanie niemieckich przedsiębiorców)
1880-84 - powstaje kopalnia węgla „Artur”
1899 – doprowadzenie linii kolejowej do kopalni „Artur” i wybudowanie stacji kolejowej o nazwie „Siersza – Wodna” (obok kopalni Artur) na terenie sąsiedniej wsi Wodna
1905 – utworzenie w Sierszy koła Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” (rok wcześniej powstało koło „Sokoła” w Sierszy – Wodnej).
1907 – powstanie spółki „Galicyjskie Akcyjne Zakłady Górnicze w Sierszy”, która przejęła kopalnie węgla „Artur” w Sierszy i „Krystyna” w Tenczynku, kopalnię rud cynkowo-ołowiowych „Andrzej” w Trzebionce oraz hutę cynku „Artur” w Krzu
1908 – zorganizowanie w Sierszy oddziału „Towarzystwa Szkoły Ludowej” i rozpoczęcie działalności kulturalno – oświatowej (między innymi: powstanie czytelni, sali widowiskowej, utworzenie zespołu teatralnego)
1908 - powstanie ochotniczej straży pożarnej w Sierszy
1910 – zorganizowanie w Sierszy obchodów 500 – lecia bitwy pod Grunwaldem i nadanie drodze łączącej kopalnię z Sierszą nazwy: ulica Grunwaldzka
1913 - dla potrzeb kopalni węgla i cementowni "Górka" zbudowano obok stacji kolejowej Siersza – Wodna elektrownię cieplną „Siersza – Wodna” o początkowej mocy 5 MW (maksymalną moc 22,5 MW osiągnięto 1928 r.)
1914 (16 sierpnia) – wymarsz z Sierszy oddziału legionów do walki z Rosjanami (pod dowództwem inż. Witolda Cieślickiego)
1920 – utworzenie chóru mieszanego i zespołu muzycznego (występy wspólnie z zespołem teatralnym, także w innych miejscowościach)
1920 - budowa niedużej kopalni "Zbyszek" w sąsiedniej Trzebini
1922 – utworzenie spółki akcyjnej: „Sierszańskie Zakłady Górnicze S.A.” na bazie kopalni „Artur”
1922 (3 sierpnia) – najtragiczniejsza katastrofa w kopalni „Artur” – zginęło 28 robotników (po ogromnej ulewie niewielki potok Kozibród wylał, zalewając kopalnię)
w sezonie 1926/7 – działalność kina w starej sokolni
1929 – oddanie na cele kulturalno – oświatowe przebudowanego budynku po byłej kopalni „Izabella”, w którym do początku lat 70-tych XX wieku mieścił się dom kultury, czytelnia i kino „Sokół” (niestety zburzone po połączeniu Sierszy z Trzebinią)
1929 – powstanie „Towarzystwa Miłośników Sceny” i stworzenie zespołu teatralnego na bardzo wysokim poziomie (nie odbiegającym od zespołów zawodowych), gośćmi teatru byli między innymi Osterwa i Jaracz, a zespół utrzymywał bliskie kontakty z teatrem im. J. Słowackiego w Krakowie. Zespół teatralny dysponował salą widowiskową na 300 miejsc i był uznany za najlepszy teatr amatorski w województwie krakowskim
1935 – uruchomienie w sali teatralnej kina dźwiękowego
1945 (13 lutego) – utworzenie Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcące w Sierszy
1945 – utworzenie rzymsko – katolickiej parafii Siersza pw. NSNMP
1949 - połączenie kopalni "Zbyszek" w Trzebini z kopalnią "Artur" w jedną kopalnię pod nazwą Kopalnia Węgla Kamiennego "Siersza" w Sierszy
l. 60-te XX w. - likwidacja elektrowni Siersza I
1954 – utworzenie gminy wiejskiej w Sierszy (tzw. gromada) ze wsi Siersza, Góry Luszowskie i przysiółków: Stara Góra, Stara Maszyna i Gaj
1958 – nadanie Sierszy statusu „osiedla” (jednostki administracyjnej pośredniej między gminą wiejską a miastem)
1958 – 1962 – budowa elektrowni cieplnej w sąsiedniej wsi Czyżówka o nazwie „Siersza II” (obecna Elektrownia Siersza)
1962 – oddanie do eksploatacji pierwszych dwóch bloków energetycznych o mocy 130 MW każdy do eksploatacji
1969 – połączenie osiedla Siersza z Trzebinią i utworzenie miasta: Trzebinia - Siersza
1969 - 1970 - budowa II etapu Elektrowni Siersza II - wybudowanie kolejnych czterech bloków energetycznych po 120 MW każdy; zwiększenie mocy do 740 MW - największa wówczas w Polsce elektrownia cieplna
1977 – niezgodna z prawem zmiana nazwy miasta: Trzebinia – Siersza na Trzebinia
1982 – 2000 – budowa kościoła w Sierszy (od 1995 roku nabożeństwa odbywają się w nowym kościele na głównym poziomie)
1997 – 1998 – wybudowanie instalacji odsiarczania spalin dla bloków 3 i 6 w Elektrowni Siersza
1999 – likwidacja kopalni Siersza
1999 – 2002 – modernizacja bloków 1 i 2 w Elektrowni Siersza – budowa kotłów fluidalnych, zwiększenie mocy tych bloków do 161 MW każdy (moc całkowita elektrowni osiągalna wrasta do 813 MW)

Andrzej i Jan Romocki

Andrzej Romocki ‘Morro’ (1923 – 1944) i Jan Romocki ‘Bonawentura’ (1925 – 1944) od roku 1932 mieszkali w Sierszy wraz z rodzicami Pawłem i Jadwigą (z domu Niklewicz). Niedługo przed wybuchem II wojny światowej wrócili z całą rodziną do Warszawy. Andrzej i Jan zginęli w Powstaniu Warszawskim. Opis ich dalszych losów można znaleźć w innych źródłach. Tutaj zostaną podane pewne informacje z ich życia, związane z Sierszą.
W 1932 roku ojciec ich - Paweł Romocki wchodzi w posiadanie części akcji Sierszańskich Zakładów Górniczych S.A. (większościowy pakiet udziałów należy do rodziny Potockich - linii krzeszowickiej) i zostaje dyrektorem tychże zakładów, w skład których wchodziły liczne zakłady przemysłowe w dobrach Potockich (z rejonu Sierszy i Trzebini) z największym, czyli kopalnią Artur w Sierszy (na bazie tej kopalni utworzono po wojnie KWK „Siersza”). W tymże też roku rodzina Romockich przeprowadziła się do Sierszy i zamieszkała w willi Potockich, przy ulicy Grunwaldzkiej, w pobliżu budynku dyrekcji tychże Zakładów. Trzeba tu zaznaczyć, że Siersza przed wojną była bardzo prężną miejscowością, dzięki temu, że znajdowało się w niej osiedle, zamieszkałe przez dozór zakładów z dóbr Potockich (między innymi działał w Sierszy najlepszy w ówczesnym województwie krakowskim teatr amatorski, współpracujący z teatrem im. J. Słowackiego w Krakowie, czy prężnie działające koło TG „Sokół”, kino i inne). Znalazło to wyraz w ogromnym patriotyzmie, jaki posiadali bracia Romoccy.
Poniżej przedstawiam cytaty z publikacji na temat Pawła Romockiego:
1. „Ośrodek górniczy Siersza”, Edward Pietraszek, Wydawnictwo Artystyczno - Graficzne, Kraków, 1961:
„Po śmierci inż. Dunajeckiego zmieniło się w przedsiębiorstwie kilku dyrektorów. Dłuższy nieco czas był dyrektorem inż. Romocki, b. minister, który został akcjonariuszem przedsiębiorstwa i dzięki swoim wpływom załatwił dalszy odbiór węgla z Sierszy przez koleje państwowe, oraz ostatni przed wojną dyrektor, inż. Krudzielski, ...”
2. Monografia pt. „Trzebinia. Zarys dziejów miasta i regionu” pod redakcją Feliksa Kiryka, Wydawnictwo i Drukarnia SECESJA, Kraków 1994:
„W r. 1932 zmarł wieloletni dyrektor M. Dunajecki. Jego następcą został były minister komunikacji inż. Paweł Romocki. W r. 1936 zastępcą i dyrektorem technicznym Romockiego był inż. Karol Tobiczyk, kierownikiem zakładu inż. Karol Musiał, a kierownikami działów inż. inż. Adam Wagner i Juliusz Marconi. Na czele 18-osobowej drużyny ratowniczej stał wówczas sztygar Eugeniusz Wróbel 126 ”
Opis przypisu:
126 Tamże, Zb. Stefan Śliwy, Księga inspekcyjna ZGS w Sierszy. Kopalnia „Artur” za r. 1936
Komentarz: we fragmencie drugim chodzi o dyrektora Sierszańskich Zakładów Górniczych S.A., kopalnia Artur była jednym z zakładów, na czele której stał kierownik (tu: Karol Musiał).
Analizując drugi fragment można przyjąć, że państwo Romoccy przeprowadzili się do Sierszy w 1932 r. Z przekazów wiem na pewno, że przed wybuchem II wojny światowej przeprowadzili się do Warszawy (potwierdza to fragment pierwszy).
Na temat dalszych losów braci Romockich są liczne publikacje w internecie. Dla przykładu można podać następujące adresy:
http://muma26.fm.interia.pl/morro0.htm
http://www.169.zhr.pl/historia_harcerstwa/akcje/sieczychy/sieczychy.htm
http://terror.org.pl/~ider/pat_con.html
http://terror.org.pl/~ider/gaweda_con.html
http://asnyk.kalisz.pl/ProMemoria/Wende.htm
Wiersze Jana Romockiego ‘Bonawentury’ można znaleźć na stronie: http://republika.pl/zopa/index.htm

Warto zobaczyć:
 Willa Potockich (obecnie: Willa NOT – MGOKSiR), zbudowana na początku XX wieku (1907 – 1910) dla dyrektorów przedsiębiorstwa Potockich, przy ulicy Grunwaldzkiej. Styl secesyjny, z pierwotnego wystroju zachowały się drewniane schody, secesyjny witraż oraz obraz pędzla N. Uziębły (1909 r.) przedstawiający pejzaż zimowy z kopalnią „Artur” (w latach 1932 do 1939(?) mieszkała tu rodzina Romockich)
 Zabytkowy park obok „Willi Potockich” (sadzonki niektórych drzew zostały sprowadzone między innymi z Kanady)
 Budynek dawnej dyrekcji przedsiębiorstwa Potockich, przy ulicy Dyrekcyjnej, obok którego znajduje się jedyny zachowany budynek z osiedla, wybudowanego dla kadry inżynieryjnej przedsiębiorstwa Potockich (budowa w latach 1907 – 1910)
 kolonia robotnicza Trentowiec (1907 – 1910)
 Zabytkowa kapliczka z XVII w. przy ulicy Chrzanowskiej
 Kapliczka w Górach Luszowskich, przy ulicy Stojałowskiego
 Kapliczka w Starej Górze
 Dwór ziemski przy ulicy Stojałowskiego
 budynek szkoły powszechnej (budowa przerwana w 1939 r.), budowanej z inicjatywy Franciszka Kuli (zamordowanego przez hitlerowców w obozie Oświęcim) – obecnie Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej Curie (przy ulicy Grunwaldzkiej)
 kościół rzymsko – katolicki pw. NSNMP, z zabytkowym obrazem Matki Boskiej z dzieciątkiem w ołtarzu głównym („Matka Boska Sierszańska” - zobacz: http://www.trzebinia-siersza.diecezja.krakow.pl/galeria/kosciol/foto/14.jpg)
 krzyż pamiątkowy na cześć ks. Stanisława Stojałowskiego (na rogu ulic Chrzanowskiej i Stojałowskiego)
 pamiątkowa tablica upamiętniająca nadanie nazwy ulicy Grunwaldzkiej, z 1910 r. (na budynku poczty, obok Liceum Ogólnokształcącego)
 pomnik ku czci ofiar II wojny światowej przy ulicy Grunwaldzkiej (przed II wojna światową stał w tym miejscu pomnik poświęcony Adamowi Potockiemu, zniszczony dopiero po zakończeniu działań wojennych)
 fragment starej sztolni upadowej przy ulicy Ogrodowej (obecnie wejście do niej zamurowane) – do wybuchu II wojny światowej wydobywano tam galman, poniżej znajduje się jeszcze dawna hałda z odpadami z wydobycia galmanu – obecnie zagospodarowana na plac zabaw dla dzieci
 kościół św. Barbary w Wodnej – Krystynowie. Leży wprawdzie poza Sierszą, ale historia jego powstania jest ściśle z nią związana. Kościół wraz z klasztorem ss. Felicjanek i szkołą powszechną powstał pod koniec XIX wieku (budowę rozpoczęto w 1892 roku) i był ufundowany przez Krystynę z Branickich, hrabinę Potocką dla wszystkich pracowników zakładów sierszańskich. Do powstania parafii Siersza w 1946 r. kościół w Krystynowie był miejscem nabożeństw i przyjmowania sakramentów mieszkańców Sierszy. W tym też kościele przystępowali do I-ej Komunii uczniowie szkoły powszechnej w Sierszy (między innymi dzieci z Gór Luszowskich, należących do parafii św. Mikołaja w Chrzanowie, a uczęszczający do szkoły w Sierszy)
 Sanktuarium Maryjne w Płokach (sąsiednia parafia) – tradycyjne miejsce pielgrzymowania rodzin robotniczych z cudownym obrazem Matki Bożej nieznanego autora z drugiej połowy XV wieku. Obraz ten malowany był techniką temperową na desce z lipowego drewna.

Rodowód nazwy "Góry Luszowskie"
Góry Luszowskie są obecnie częścią osiedla Siersza w ramach miasta Trzebinia w powiecie chrzanowskim w zachodniej Małopolsce. Do 1956 roku były samodzielną wsią. Jej rodowód sięga średniowiecza. Powstała prawdopodobnie w XIV wieku z wydzielenia ze wsi Luszowice. Źródła historyczne podają, że Luszowice są jedną z najstarszych miejscowości w Polsce. Znane były w średniowieczu z kopalń galmanu (rud ołowianych). Złoża galmanu znajdowały się bezpośrednio w sąsiedztwie Sierszy, w pewnej odległości centrum Luszowic. W związku z tym utworzyła się wokół tych kopalń osada górnicza. W języku staropolskim kopalnia nazywana była „górą” (stąd: pracownik w kopalni to „górnik”, sama nazwa „góra’ pochodziła od pierwotnego sposobu wydobywania bogactw ziemi, poprzez wkopywanie się w górę, która była źródłem tych surowców). Dlatego osadę tę nazwano Górami Luszowskimi (dzisiaj powiedzielibyśmy: „Kopalnie Luszowickie”). Jak widać drugi człon nazwy jest przymiotnikiem od nazwy: Luszowice. Widać w nim staropolski sposób tworzenia przymiotników, charakteryzujący się skracaniem końcówek. Ten sposób tworzenia przymiotników przetrwał w tutejszej gwarze do końca XX wieku, gdzie podobnie tworzono przymiotniki od tego typu nazw np. Ciężkowice – Ciężkowski, Luszowice – Luszowski. W ostatnich latach tworzenie w ten sposób przymiotników praktycznie zamarło i młodsze pokolenie używa już tylko przymiotników: Luszowicki czy Ciężkowicki. Forma przymiotnika typu „Luszowski” przetrwała praktycznie tylko w nazwie: Góry Luszowskie.

Gdzie leży Siersza?
Pytanie mogłoby wydawać się prozaiczne, ale takie nie jest.
Pierwsza kopalnia węgla kamiennego na naszym terenie powstała w Górach Luszowskich. Była to kopalnia Albrecht (1804 r.). Zlokalizowana była w pobliżu Sierszy. Do centrum Sierszy było około 1 km, natomiast do centrum Gór Luszowskich około 3 km. Rejon ten nazywany jest obecnie „Stara Maszyna” od pierwszej maszyny parowej, jaka została zastosowana w tej części Polski.
Następne kopalnie węgla kamiennego powstawały już w Sierszy (Izabella 1808 r, Zofia 1822 r,. Trentowiec 1840 r., Elżbieta 1843 r., Izabella Nowa 1861 r.). W 1880 roku rozpoczęto budowę kopalni Artur. Kopalnia ta leżała w dobrach rodziny Potockich, ale już na terenie Myślachowic. Znów bliżej było do Sierszy, niż do Myślachowic, a dodatkowo dyrekcja mieściła się w Sierszy, więc używano nazwy „Kopalnia Artur w Sierszy”. Był w tym element marketingu. Dzisiaj również podobnie się postępuje (na przykład Elektrownia Opole leży w Brzeziu, a Elektrownia Kozienice w Świerżach Górnych i nikomu to nie przeszkadza).
W 1899 roku doprowadzono linię kolejową w pobliże kopalni Artur i wybudowano stację kolejową w jej pobliżu na terenie miejscowości Wodna. I znów nazwa Siersza była bardziej znana i używała jej również pobliska kopalnia, więc pierwszym członem nazwy nowej stacji była „Siersza” a drugi człon stanowiła nazwa miejscowości, na której się stacja znajdowała, czyli „Wodna”. Stąd przez wiele długich lat funkcjonowała nazwa „Siersza-Wodna”, mimo, że nigdy nie było jednostki administracyjnej o tej nazwie. Wprawdzie źródła historyczne mówią, że Wodna wydzieliła się z Sierszy, ale w tym czasie były to dwie różne miejscowości.
W 1910 roku rozpoczęto budowę cementowni „Górka”. Współwłaścicielem jej był hr. Potocki i może to zadecydowało, że jej oficjalna nazwa brzmiała: „Górka” Towarzystwo Akcyjne Fabryki Cementu w Sierszy, z dyrekcją w Krakowie. Nazwa „Górka” zaczerpnięta była z nieistniejącej już w tym czasie kopalni galmanu Górka Trzebionka, która wcześniej znajdowała się na tym terenie. Ale znowu pojawiło się słowo „Siersza”, mimo iż cementownia znajdowała się w Trzebionce. Nie przypadkowo, ponieważ nowy zakład połączono bezpośrednio linią kolejową ze stacją Siersza – Wodna, odległą o około 500 m. Dodatkowo na stacji tej istniała już poczta o tej samej nazwie.
Kiedy w 1913 roku budowano na terenie miejscowości Wodna - Elektrownię Okręgową Zagłębia Krakowskiego w pobliżu stacji kolejowej o nazwie „Siersza – Wodna”, to w jej nazwie zaczęto używać nazwy tej stacji i poczty. Wraz z elektrownią powstało osiedle, które też używało tej nazwy. Nawet okolice Krystynowa przez pewien czas nazywane były Sierszą (można spotkać się z widokówkami z „Sierszy – Krystynowa”). Ślady tego faktu można znaleźć w życiorysach osób, które urodziły się lub mieszkały w tym rejonie, a podawały jako swoje miejsce urodzenia, bądź zamieszkania Sierszę (niektóre życiorysy można znaleźć w książce o harcmistrzu Marianie Luzarze autorstwa Tadeusza Gawła i Ryszarda Schumachera pt. „Ocalić od zapomnienia”).
W związku z tym, w okresie przed II wojną światową, wytworzyła się paradoksalna sytuacja, gdyż istniały dwa ośrodki używające tej samej nazwy: jeden skupiony wokół osiedla mieszkaniowego i dyrekcji „Sierszańskich Zakładów Górniczych”, a drugi wokół stacji i poczty Siersza - Wodna. Istniały nawet dwie organizację Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. Starsza powstała w 1904 roku w Sierszy – Wodnej. W Sierszy właściwej Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” powstało rok później
Po drugiej wojnie światowej władze PRL znacjonalizowały kopalnię i elektrownię. Zmieniono również nazwy. Od 1945 roku obowiązywała już nazwa „Elektrownia Siersza-Wodna”. Od 1949 roku zmieniono również nazwę kopalni na „KWK Siersza”, przenosząc jej dyrekcję z Sierszy na teren kopalni, a później szybu o imieniu „Artur”. Dla władz PRL nie miało znaczenia, że „KWK Siersza” leży na terenie Myślachowic, tylko używano nazwy „Kopalnia Węgla Kamiennego Siersza w Sierszy”.
Gdy w 1958 roku rozpoczęto budowę nowej elektrowni na terenie Czyżówki (częściowo na terenie Myślachowic) wybrano dla niej nazwę taka samą, jak już istniejąca, tylko z oznaczeniem „II”. Na planach budowy widniała jeszcze nazwa „Elektrownia Siersza - Wodna II”. Jednak uruchomiono ją, jako „Elektrownia Siersza II”. Była to elektrownia cieplna, więc człon „Wodna” nie pasował. Jako ciekawostkę mogę podać, że w czeskiej wersji WIKIPEDII był błędny opis pierwszej elektrowni, jako „wodnej” – informację sprostowano po moim monicie.
Pierwsza droga dojazdowa do Elektrowni Siersza II była od strony Sierszy. W Sierszy znajdowała się również poczta, obsługująca elektrownię. Nawet Osiedlowa Rada Narodowa w Sierszy opiniowała budowę elektrowni, mimo że budowa znajdowała się na terenie innej jednostki administracyjnej (Gromada Myslachowice). Nawet osiedle Awaryjne wybudowano na terenie Myślachowic (do Sierszy formalnie włączono tylko przysiółek Gaj ze wsi Myślachowice, obecnie osiedle Gaj – Zacisze). W czasach PRL nikt tym się nie przejmował.
I tak oba zakłady noszące nazwę „Siersza”, używały również nazwy „Siersza”, jako adresu (ze względu na pocztę w ówczesnej Sierszy).
W 1969 roku połączono Sierszę z Trzebinią, tworząc miasto Trzebinia-Siersza, co znalazło odzwierciedlenie w nazwach tak kopalni, jak i elektrowni, ponieważ obsługiwała je teraz poczta w „Trzebini-Sierszy”. W 1973 roku przekształcono gromadę Myślachowice w gminę. Władze gminy Myślachowice chciały wyprostować zaszłość historyczną, gdyż KWK Siersza leżała w Myślachowicach, a elektrownia w Czyżówce, która też należała do myślachowickiej gminy.
W 1977 roku problem zniknął, gdyż znikła gmina Myślachowice, stając się częścią „Miasta i Gminy Trzebinia”. Dowodem na położenie obu tych zakładów poza terenem miasta Trzebini jest brak nazw ulic przy ich adresach. W Czyżówce dopiero niedawno nadano nazwy ulic – pominięto tylko elektrownię (choć w przypadku elektrowni jest to praktycznie niemożliwe, gdyż droga dojazdowa jest jej własnością).
Z kopalnią również był problem. Niektóre firmy, które powstały na jej terenie zaczęły używać nazwy „ul. Górnicza” , ale ta nazwa była już stosowana w Sierszy. Inne używały nazwy „ul. Kopalniana”. Problem jest tylko w tym, że ulica Kopalniana biegła od ul. Grunwaldzkiej do Krystynowa i tak była nadawana numeracja. Budynki na terenie dawnej kopalni mają więc numer 2 z odpowiednimi literami (błędy w nazewnictwie ulic na terenie gminy Trzebinia to temat na inny artykuł) (Tekst: "Gdzie leży Siersza?" napisano dnia 28.03.2010 r.)


Literatura:
[1] Edward Pietraszek, Ośrodek górniczy Siersza 1804-1861-1961, Wydawnictwo Artystyczno – Graficzne, Kraków 1961
[2] Adam Staniek, Kazimierz Dziwik, Bogumiła Schnaydrowa, Włodzimierz Buczek, Ziemia Chrzanowska i Jaworzno, Wydawnictwo Artystyczno – Graficzne, Kraków 1967
[3] Ziemia Chrzanowska i Jaworzno, Monografia, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1969
[4] Julian Zinkow, Informator turystyczny powiatu chrzanowskiego, Wojewódzki Ośrodek Informacji Turystycznej, Kraków 1974
[5] Andrzej Dadak, Potok coraz głośniejszy ... Monografia Gimnazjum i Liceum w Sierszy – Trzebini 1945 – 1995, Wydawnictwo Eugeniusz Kurek, Trzebinia 1995
[6]Trzebinia, Zarys dziejów miasta i regionu, Pod redakcją Feliksa Kiryka, Wydawnictwo i Drukarnia SECESJA, Kraków 1994

Opracował:
Stanisław Ciołczyk

Polecam również zapoznanie się z moim opcacowaniem pt. "ZARYS HISTORII SIERSZY" (http://siersza-historia.wizytowka.pl).

Uwaga!
1) Poszukuję pamiątek dotyczących Sierszy, Gór Luszowskich, Gaja, Starej Maszyny, Starej Góry, Luszowic;
2) Jest to wersja robocza. W przypadku posiadania materiałów na poruszone powyżej tematy proszę o pomoc i informację.
e-mail: stanislaw.ciolczyk(a)poczta.fm (w miejsce: (a) należy wpisać @)

 
Siersza  
32-541 Siersza; tel. 517455268, tel. komórkowy 607115436,   
e-mail: , www: